COP 31Deri Manifestosu
Deri – döngüsel tercih
2026 yılı, tüm yanlış nedenlerle rekorların kırıldığı bir yıl olarak hatırlanacak. Temmuz ayında dünya okyanusları, aynı ay için şimdiye kadar kaydedilen en yüksek sıcaklığa ulaştı. Temmuz ayındaki küresel ortalama sıcaklık da yalnızca iki yıl önce, 2024’te kaydedilen en yüksek seviyeye eşitlendi. El Niño ile bağlantılı aşırı kurak koşullar ve yüksek sıcaklıklar Avrupa’yı kasıp kavuran orman yangınlarına yol açtı. İklim değişikliği konusunda harekete geçme ihtiyacı hiç bu kadar açık olmamıştı.
Satın aldığımız ürünlerde kullanılan malzemeler, iklim değişikliğine yol açan sera gazı (GHG) emisyonlarına önemli ölçüde katkıda bulunuyor. Küresel tekstil ve hazır giyim sektörünün; enerji yoğun elyaf üretimi, sentetik elyaf üretiminde fosil yakıt kullanımı, kimyasal işlemler ve hızlı moda endüstrisinin neden olduğu büyük miktardaki atık nedeniyle sera gazı emisyonlarının %8–10’undan sorumlu olduğu tahmin ediliyor¹. Bu etkiyi ele almak, azaltmak ve nihayetinde ortadan kaldırmak amacıyla stratejiler, politikalar ve düzenlemeler geliştiriliyor. Bunlardan biri olan Avrupa Birliği Sürdürülebilir Ürünler için Eko-Tasarım Tüzüğü, dijital ürün pasaportlarını hayata geçirecek. Bu pasaportlar tüketicilere ürünlerin nereden geldiği, nasıl üretildiği ve çevre üzerindeki etkileri hakkında benzeri görülmemiş ölçüde bilgi sunarak daha sürdürülebilir tercihler yapmalarına yardımcı olacak.
Fosil yakıtlara mevcut bağımlılığı azaltmak amacıyla, özellikle biyo-bazlı malzemelere odaklanan döngüsel ekonomiye yönelik ivme de giderek artıyor. Örneğin Avrupa Birliği Biyoekonomi Stratejisi; yeşil büyümeyi, sanayi rekabetçiliğini ve kaynak dayanıklılığını desteklemeyi amaçlayan kapsamlı bir stratejik çerçeve sunuyor. Strateji, fosil yakıtların yerini sürdürülebilir ve döngüsel biyo-bazlı malzemelerin almasına odaklanıyor. Biyoteknoloji ve biyolojik üretim, biyoekonominin önemli kolaylaştırıcıları olarak öne çıkarılıyor. Biyoekonomi; biyolojik kaynaklara, bu kaynakların işlevlerine ve ilkelerine dayanan tüm sektör ve sistemleri kapsıyor. Bunlar arasında ekosistemler, hayvanlar, bitkiler, mikroorganizmalar ve bunlardan elde edilen biyokütle, ahşap ve organik atıklar yer alıyor.
Yeni çözümler arayışında, insanlığa binlerce yıldır hizmet eden biyo-bazlı malzemelerin göz ardı edilmemesi büyük önem taşıyor. Deri ve yün gibi doğal malzemeler iklim sorununa yönelik çözümün bir parçasıdır. Deri, yün ve diğer doğal malzemeler tarımsal üretimden elde edilen biyo-bazlı ham maddelerden üretilir. Ancak özellikle deri, hayvancılıkla bağlantısı nedeniyle son yıllarda itibarsızlaştırılmıştır. Deri; hayvancılıktan kaynaklanan sera gazı emisyonlarının, ormansızlaşmanın ve çevreye verilen diğer zararların nedeni olmakla suçlanmaktadır. Bu iddiaların büyük bölümü, hayvanların deri üretimi için yetiştirildiği ve deri sanayisinin et sektörünün finansal sürdürülebilirliği açısından kritik öneme sahip olduğu yönündeki hatalı savlara dayanmaktadır. Buna, eski, eksik ve hatalı verilere dayanan çevresel etki değerlendirmeleri de eklenince üreticiler ve tüketiciler arasında derinin çevresel etkisine ilişkin kaygılar ortaya çıkmıştır.
Bununla birlikte, giderek artan bilimsel bulgular bu anlatıyı çürütmektedir. Deri üretiminde kullanılan ham post ve deriler, büyük çoğunlukla insan tüketimi için üretilen etin yan ürünü olarak elde edilir. Birleşmiş Milletler Sınai Kalkınma Örgütü’nün (UNIDO) yakın zamanda yayımladığı “Derinin çevresel ayak izinin değerlendirilmesine yönelik kılavuz”, “insan tüketimi amacıyla kesilen hayvanlardan elde edilen ham post ve derilerin … tanım gereği çevresel değişimin nedeni olmadığını” ortaya koymuştur². Ayrıca, ham post ve derilere yönelik talep, yetiştirilen ve kesilen hayvan sayısını etkilememektedir³.
Araştırmalar, derinin yüksek oranda biyo-bazlı içeriğe sahip olduğunu⁴ ve doğada kolayca çözünebildiğini⁵ göstermiştir. Dayanıklı ve onarılabilir olması sayesinde deri ürünler bir ömür boyu kullanılabilir ve böylece tüketim döngüsünü yavaşlatabilir. Üstelik başka bir sektörün organik yan ürününün atık olmasının da önüne geçer. Kısacası deri, biyo-bazlı ve döngüsel bir ekonominin gereksinimlerini karşılamak için ideal bir malzemedir ve malzemelerin geleceğini belirleyecek strateji, politika ve düzenlemelerde bu niteliğiyle tanınmalıdır.
Bu nedenle, aşağıda imzası bulunan kuruluşlar olarak COP’u şu çağrımızı desteklemeye davet ediyoruz:
- Derinin döngüsel ve iklim açısından verimli niteliğinin ve tüketici ürünlerinin iklim üzerindeki etkilerini azaltmaya olumlu katkı sunma potansiyelinin tanınması.
- Daha az tüketim, daha fazla döngüsellik ve daha az atık hedefleri doğrultusunda; deri gibi birçok kez kullanılabilen, onarılabilen ve yenilenebilen, yıllarca dayanacak ürünler ile dayanıklı biyo-bazlı malzemeleri ve “yavaş moda” anlayışını teşvik etmek.
- Uygulanabilir olduğu her durumda, deri gibi yenilenebilir doğal elyafların kullanımını teşvik etmek ve fosil yakıt bazlı malzemelere gereksiz bağımlılığı azaltmak.